(ข้อมูลจำเพาะ มานิตย์ จุมปา (บรรณาธิการ), พิมพ์โดยสำนักพิมพ์วิญญูชน, ๒๗๖ หน้า, ราคา ๒๔๕ บาท)

คำนำ 

 

          หนังสือ “คำแนะนำการศึกษาต่อปริญญาโทด้านกฎหมายในต่างประเทศ เล่ม ๒” นี้ เป็นหนังสือที่ต่อเนื่องจาก “คำแนะนำการศึกษาต่อปริญญาโทด้านกฎหมายในต่างประเทศ” ที่จัดพิมพ์ครั้งแรกไปเมื่อ พ.ศ.๒๕๕๒ และพิมพ์ครั้งที่ ๒ ไปเมื่อ พ.ศ.๒๕๕๔ อันอาจเรียกหนังสือเล่มดังกล่าวนั้นว่าเป็นเล่ม ๑ ส่วนเล่มนี้เป็นเล่ม ๒ ในการจัดทำหนังสือเล่ม ๒ นี้ก็เป็นการสืบสานวัตถุประสงค์ที่ปรากฏในหนังสือเล่ม ๑ ที่ว่า “เพื่อแนะนำการศึกษาต่อปริญญาโทด้านกฎหมายในต่างประเทศ เริ่มตั้งแต่การเตรียมตัวในการไปศึกษา การเรียนและการใช้ชีวิตระหว่างศึกษา จนถึงการกลับมาประเทศไทย โดยรูปแบบเป็นการเขียนบอกเล่าประสบการณ์ในการศึกษาปริญญาโททางกฎหมายในคณะนิติศาสตร์ของมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ในต่างประเทศ” โดยในเล่ม ๒ นี้ประกอบไปด้วยคำแนะนำการศึกษาต่อปริญญาโทด้านกฎหมายในประเทศฝรั่งเศส ประเทศเยอรมัน ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ประเทศออสเตรเลีย ประเทศสิงค์โปร์ และประเทศไต้หวัน

          ในการเขียนหนังสือเล่ม ๒ นี้ยังคงรักษารูปแบบเช่นเดียวกับที่ปรากฏในหนังสือเล่ม ๑ กล่าวคือ ยึดถือแนวทางที่เขียนเพื่อบอกเล่าเรื่องราว ถ่ายทอดประสบการณ์การเรียนกฎหมายในระดับปริญญาโท สอดแทรกโดยเกล็ดเล็กเกล็ดน้อยที่อาจเรียกเสียงหัวเราะได้ในบางครั้ง ทั้งนี้ เพื่อให้เป็นการผ่อนคลายกับท่านผู้อ่านที่ศึกษากฎหมายมาด้วยความคร่ำเคร่ง หากจะต้องมาอ่านหนังสือที่เคร่งเครียด ก็จะเพิ่มความเครียดเข้าไปอีก ซึ่งไม่น่าจะเป็นสิ่งที่ดีมากนัก นอกจากนั้น การให้ข้อมูลต่าง ๆ ก็จะมีการเชื่อมโยงแหล่งในการค้นคว้าข้อมูลเพิ่มเติม อันได้แก่ เว็บไซด์ต่าง ๆ

          หนังสือเล่ม ๒ นี้แบ่งออกเป็น ๖ ภาค รวม ๑๒ บท ได้แก่

          ภาคหนึ่ง ประเทศเทศฝรั่งเศส เริ่มต้นในบทที่ ๑ ภาพรวมระบบการศึกษากฎหมายในประเทศฝรั่งเศส บอกเล่าประสบการณ์โดยอาจารย์ภูมินทร์ บุตรอินทร์ อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และอาจารย์ ดร.พัชวรรณ นุชประยูร อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (NIDA) ผู้เขียนทั้ง ๒ ท่านเรียนสำเร็จปริญญาโทด้านกฎหมายจากมหาวิทยาลัย Paul Cézanne (Aix-Marseille 3) ผู้เขียนได้พาผู้อ่านไปทำความรู้จักกับมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียต่าง ๆ ของฝรั่งเศสที่เปิดการเรียนการสอนกฎหมาย โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยปารีสที่อาจเรียกได้ว่าเป็นโรงเรียนวัดในจุดกำเนิด อันทำให้เราได้รู้ว่า มหาวิทยาลัยปารีส ที่มีแยกชื่อเรียกเป็น มหาวิทยาลัยปารีส ๑ มหาวิทยาลัยปารีส ๒ มหาวิทยาลัยปารีส ๓ มหาวิทยาลัยปารีส ๔ มหาวิทยาลัยปารีส ๕ และมหาวิทยาลัยปารีส ๖ นั้น มีที่มาที่ไปอย่างไร ตามมาด้วยการที่ผู้เขียนได้ให้ภาพรวมของระบบการศึกษากฎหมายในประเทศฝรั่งเศส ซึ่งได้กล่าวถึงประเด็นการจัดอันดับมหาวิทยาลัย ต่อจากนั้นได้เล่าถึงข้อพิจารณาในการเลือกเรียนคณะนิติศาสตร์ในมหาวิทยาลัยที่ตั้งอยู่ในเขตต่าง ๆ ของประเทศฝรั่งเศส ในส่วนหลักสูตรและการเตรียมตัวมาเรียนต่อปริญญาโทด้านกฎหมายในสาขาต่าง ๆ ที่มีให้เลือกอย่างหลากหลายในคณะนิติศาสตร์ของประเทศฝรั่งเศส ผู้เขียนได้ทำให้ผู้อ่านเข้าใจถึงการศึกษาปริญญาโทด้านกฎหมายของฝรั่งเศสที่มี ๒ ระดับ คือ Master 1 และ Master 2 ซึ่งเฉพาะแต่ Master 2 จึงจะถือว่าเป็นปริญญาโทกฎหมายที่แท้จริง เพราะ Master 1 แท้จริงคือการเรียนที่เทียบเท่าปี ๔ ของการศึกษาในระดับปริญญาตรี นอกจากนั้น ผู้เขียนยังได้เล่าถึงการเลือกที่พัก ค่าใช้จ่ายในการเรียน และค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน หลักเกณฑ์การสมัครเข้าศึกษาต่อปริญญาโทด้านกฎหมาย การเตรียมตัวเพื่อศึกษาต่อ การขอวีซ่าระยะยาวประเภทนักศึกษา ตลอดจนได้ให้ข้อมูลเบื้องต้นสำหรับการใช้ชีวิตในการศึกษากฎหมายในประเทศฝรั่งเศส

  ในบทที่ ๒ เป็นการบอกเล่าประสบการณ์การศึกษาต่อปริญญาโทกฎหมายใน Université Paul-Cézanne Aix-Marseille 3 โดยผู้เขียนสองท่านที่เขียนบทที่ ๑ ผู้เขียนทั้งสองได้เริ่มบอกเล่าถึงมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงในประเทศฝรั่งเศส เพื่อนำไปสู่การแนะนำคณะนิติศาสตร์ของ Université Paul-Cézanne Aix-Marseille 3 ซึ่งมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันทั่วประเทศฝรั่งเศส ถัดมาได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับหลักสูตรปริญญาโท ซึ่งประกอบไปด้วยรายละเอียดเกี่ยวกับการสมัครเข้าศึกษา หลักสูตร โดยหลักสูตรนั้นมีทั้งหลักสูตรภาษาฝรั่งเศสและภาษาอังกฤษ ค่าเล่าเรียน ด้วยเหตุที่ฝรั่งเศสเป็นรัฐสวัสดิการจึงถือว่าการศึกษาเป็นสวัสดิการขั้นพื้นฐาน ค่าเล่าเรียนจึงไม่แพงไม่ว่าจะเป็นคนฝรั่งเศสหรือคนต่างชาติ ต่อมามาได้เล่าถึงการเรียนกฎหมาย ซึ่งประกอบไปด้วย การเตรียมตัวก่อนเปิดภาคการศึกษาที่ผู้เรียนต้องดำเนินการตอบรับการเข้าเรียนให้เรียบร้อยและทำการลงทะเบียนเรียน การเตรียมตัวด้านวิชาการที่จำเป็นต้องดำเนินการให้พร้อม เพราะในฝรั่งเศสการเรียนปริญญาโทกฎหมายนั้นต้องนั่งเรียนในชั้นเรียนเดียวกันกับนักเรียนฝรั่งเศส ความพร้อมก่อนเปิดเรียนจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องพร้อม ซึ่งผู้เขียนได้แนะนำเทคนิคในการเตรียมความพร้อมที่ต้องทำก่อนเริ่มต้นเรียนกฎหมาย เมื่อเข้าสู่การเริ่มเรียนกฎหมาย ผู้เขียนได้บอกเล่าถึงการปฐมนิเทศที่จะมีการจัดขึ้นเพื่อแนะนำเรื่องสำคัญ ความจำเป็นในการเข้าห้องเรียนเพราะอาจารย์ผู้สอนเช็คชื่อทุกครั้ง ผู้เขียนยังได้แนะนำแหล่งค้นคว้าข้อมูลที่ต้องใช้ในการเรียน และแนะนำจุดสำคัญ คือ การเตรียมตัวสอบและการวัดผล ซึ่งการสอบนั้นมีทั้งการสอบข้อเขียน และสอบปากเปล่า ตลอดจนการทำรายงานและวิทยานิพนธ์ อนึ่ง ผู้เขียนได้ตั้งข้อสังเกตให้ไว้ว่า การเรียนสำเร็จการศึกษาในระดับปริญญาโทนั้น จะไม่มีการจัดพิธีรับปริญญา ตลอดจนผู้เขียนยังได้ให้ข้อมูลการเดินทาง และที่พักอาศัย 

ถัดมาเป็นบทที่ ๓ ประสบการณ์การเรียนต่อปริญาโททางกฎหมายในมหาวิทยาลัย Nantes บอกเล่าเรื่องราวโดย ดร.อังคณาวดี ปิ่นแก้ว อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้เขียนได้ไปเรียนต่อปริญญาโท Master 2 โดยได้เตรียมตัวเรียนภาษาฝรั่งเศสล่วงหน้าในประเทศไทย ส่วนหนึ่ง โดยที่ขณะตัดสินใจว่าจะไปเรียนต่อที่ฝรั่งเศส ยังไม่มีความรู้ด้านภาษาฝรั่งเศส เรื่องราวจึงชวนติดตามว่า แล้วผู้เขียนต่อสู้อย่างไร จนสามารถเรียนสำเร็จได้ ผู้เขียนได้เริ่มต้นบอกเล่าเรื่องราวตั้งแต่การเตรียมความพร้อมก่อนเข้าเรียนปริญญาโท ทั้งด้านการเรียนภาษาก่อนไปฝรั่งเศส ซึ่งผู้เขียนเห็นว่า “ไม่จำเป็น แต่หากเป็นไปได้ก็ควรเรียน” การเตรียมความพร้อมด้านความเป็นอยู่ ตามด้วยการบอกเล่าถึงการเตรียมความพร้อมเมื่อไปถึงฝรั่งเศส ทั้งการเรียนภาษาฝรั่งเศส ข้อมูลของเมืองและมหาวิทยาลัย การสมัครเรียนปริญญาโททางกฎหมาย แล้วก็มาเน้นย้ำถึงเรื่องราวในการเรียนกฎหมายในคณะนิติศาสตร์ ที่เริ่มต้นด้วยการปฐมนิเทศ ผู้เขียนได้เน้นย้ำให้เห็นถึงความสำคัญของการเข้าห้องเรียน การผูกมิตรไมตรีกับเพื่อนชาวฝรั่งเศส อีกทั้งได้แนะนำเทคนิคที่ผู้เรียนควรต้องจัดตารางเวลาเพื่อทบทวนบทเรียนให้สม่ำเสมอ เทคนิคในการเขียนคำตอบข้อสอบกฎหมาย ปิดท้ายด้วยเรื่องราวการใช้ชีวิตทั่วไป ตั้งแต่การเดินทาง โรงอาหารและร้านอาหาร ที่พัก และที่พลาดไม่ได้สำหรับการใช้ชีวิตในฝรั่งเศสอันเป็นดินแดนแห่งแฟชั่น คือ เทศกาลการลดราคา ตลอดจนได้ประมาณการค่าใช้จ่ายที่ต้องใช้ในการศึกษาระดับปริญญาโทให้ไว้เป็นข้อมูลด้วย

ส่วนบทสุดท้ายของภาคหนึ่งนี้ได้แก่ บทที่ ๔ ประสบการณ์การศึกษาต่อปริญญาโทกฎหมายใน l’Université d’Auvergne Clermont-Ferrand 1 ซึ่งบอกเล่าโดย ดร.ปาลีรัฐ ศรีวรรณพฤกษ์ ผู้สำเร็จการศึกษาทั้งระดับปริญญาโทและปริญญาเอกจากสถาบันการศึกษาแห่งนี้ ผู้เขียนได้เริ่มต้นโดยการกล่าวถึงประวัติและสถานที่ตั้งของมหาวิทยาลัยและคณะนิติศาสตร์ ตามมาด้วยหลักสูตรปริญญาโท การสมัครเข้าศึกษาต่อ ที่พักอาศัยและสิ่งจำเป็นอื่น ๆ ที่ต้องดำเนินการเมื่อมาเรียน ในส่วนของการเริ่มเรียนกฎหมาย ผู้เขียนได้แนะนำการเลือกหนังสือกฎหมายในราคาย่อมเยาว์ ตลอดจนได้กล่าวถึงการเรียนปริญญาโทในฝรั่งเศสไว้ในวลีที่น่าสนใจ “การเรียนปริญญาโทในฝรั่งเศสเป็นการเรียนคนเดียวโดยแท้ เนื่องจากไม่มีระบบกลุ่มติว ไม่มีระบบพี่เลี้ยง ไม่มี study group และไม่มีอะไรทั้งนั้น” ซึ่งต้องตามอ่านต่อไปว่าผู้เขียนต้องการสื่อถึงเรื่องราวใด นอกจากนั้น ผู้เขียนได้บอกเล่าถึงการใช้ชีวิตประจำวันในระหว่างเรียน ที่มีข้อดีที่น่าสนใจว่า ในการเรียนที่ฝรั่งเศสมีเวลาพักกลางวันวันละสองชั่วโมง ทำให้ผู้เขียนมีความสุขกับการมีเวลาในการเลือกรับประทานอาหารต่าง ๆ อย่างบริบูรณ์ ตลอดจนในส่วนสุดท้าย ผู้เขียนได้กล่าวถึงการสำเร็จการศึกษาและกลับประเทศไทยว่าจะต้องมีการจัดการอย่างไร

ภาคสอง ประเทศเยอรมนี เริ่มต้นด้วยบทที่ ๕ ภาพรวมระบบการศึกษากฎหมายในประเทศเยอรมนี เขียนโดยอาจารย์กัญจน์ศักดิ์ เพชรานนท์ อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้สำเร็จการศึกษา  LL.M. จาก Ludwig-Maximilians-Universität München สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และปัจจุบันกำลังศึกษาต่อในระดับปริญญาเอกทางกฎหมาย ณ Universität Regensburg สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ผู้เขียนได้เริ่มต้นโดยการกล่าวถึงระบบการศึกษากฎหมายในประเทศเยอรมนี ซึ่งมีคณะนิติศาสตร์อยู่ทั้งสิ้น ๔๒ แห่งทั่วประเทศ โดยหลักสูตรทางนิติศาสตร์จะต่างไปจากประเทศเทศอื่น คือ ไม่มีระบบปริญญาตรี โท และเอก แต่จะแบ่งออกเป็นสองระดับ ได้แก่ หลักสูตรการสอบของรัฐ และปริญญาเอก แต่ต่อมาได้มีการจัดการศึกษาที่เป็นระดับปริญญาตรีขึ้นตามข้อเรียกร้องของการเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพยุโรป ส่วนปริญญาโทนั้นแม้จะมีการเปิดการเรียนการสอนแต่ก็ไม่เทียบเท่ากับหลักสูตรการสอบของรัฐ อนึ่ง ระบบการศึกษาของเยอรมนีนั้น ทุกคณะนิติศาสตร์จะมีการเปิดการเรียนการสอนไปจนถึงระดับปริญญาเอก ซึ่งนับว่าหาได้ยากยิ่งในประเทศอื่น ๆ นอกจากนั้น ผู้เขียนยังได้ให้ข้อแนะนำในการเตรียมตัวก่อนมาเรียนปริญญาโททางด้านกฎหมายในเยอรมนี ทั้งในเรื่องของภาษาเยอรมัน การเลือกหลักสูตรที่จะเรียนและมหาวิทยาลัย และทุนการศึกษา

ตามมาด้วยบทที่ ๖ ประสบการณ์การศึกษาต่อปริญญาโทกฎหมายในมหาวิทยาลัยมึนเช่น  (Ludwig-Maximilians-Universität München) ผู้บอกเล่าเรื่องราวในบทนี้เป็นท่านเดียวกับผู้เขียนในบทที่ ๔ ผู้เขียนได้เริ่มเล่าถึงบรรยากาศของเมืองมึนเช่น หรือที่เรียกกันว่ามิวนิค อันเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัย เพื่อนำไปสู่การบอกเล่าประวัติและสถานที่ตั้งของมหาวิทยาลัยและคณะนิติศาสตร์ หลังจากนั้น ผู้เขียนได้กล่าวถึงหลักสูตรปริญญาโท การสมัครเรียนหลักสูตรปริญญาโท ตามติดด้วยการเล่าถึงประสบการณ์และข้อแนะนำเกี่ยวกับการเรียนปริญญาโทและการดำรงชีวิตในระหว่างเรียน เริ่มตั้งแต่ก่อนเดินทางมายังมึนเช่น แรก ๆ เมื่อมาถึงยังเมืองมึนเช่น ระหว่างเรียน การเลือกรายวิชาต่าง ๆ การทำวิทยานิพนธ์ และการสอบปากเปล่า ตลอดจนการสำเร็จการศึกษา นอกจากนั้น ยังได้เล่าถึงกิจกรรมนอกห้องเรียน ตลอดจนการเดินทางกลับประเทศไทย

บทสุดท้ายของภาคนี้ คือ บทที่ ประสบการณ์ศึกษาต่อด้านกฎหมายในประเทศสหพันธ์รัฐเยอรมนี University of Hannover (Leibniz Universität Hannover) บอกเล่าเรื่องเราโดยนางสาวณัฐจิรา ขันทอง ซึ่งสำเร็จการศึกษาปริญญาโทจากมหาวิทยาลัยแห่งนี้ โดยผู้เขียนได้ทุนการศึกษาจากสหภาพยุโร